Dù bán trả góp theo cách nào, thuế giá trị gia tăng của món hàng tính trên giá bán trả một lần chưa có thuế, không cộng khoản lãi trả góp, và hoá đơn lập tại thời điểm giao hàng cho khách chứ không đợi thu đủ tiền (theo Luật 48/2024/QH15 và quy định hoá đơn hiện hành). Hai cách bán khác nhau ở chỗ ai thu tiền góp, ai chịu rủi ro khách bỏ ngang, và cửa hàng phải lập thêm hoá đơn cho những khoản nào.
Tự thu góp thì cửa hàng giữ khoản lãi nhưng phải ứng trước tiền thuế cho số tiền chưa thu về. Đi qua công ty tài chính thì tiền về nhanh, nhưng xuất hiện thêm hoa hồng hoặc phí giữa cửa hàng và công ty tài chính — mỗi khoản một hoá đơn, một chiều.
Giá tính thuế là giá trả một lần
Nguyên tắc này không đổi qua nhiều lần sửa luật: với hàng bán trả góp, trả chậm, giá tính thuế giá trị gia tăng là giá bán trả một lần chưa có thuế, không bao gồm khoản lãi trả góp. Thực tế cửa hàng cần làm cho rõ ba thứ:
- Hợp đồng trả góp ghi tách: giá bán trả một lần, số tiền trả trước, số kỳ, tiền lãi hoặc phí trả góp.
- Hoá đơn ghi giá trả một lần, thuế suất của mặt hàng (đồ điện gia dụng thường 10%, tra đúng danh mục), tiền thuế.
- Tiền lãi theo dõi riêng trên sổ, không dồn vào giá hàng trên hoá đơn.
Dồn lãi vào giá trên hoá đơn thì cửa hàng tự nộp thuế trên cả phần lãi. Làm ngược lại — hạ giá hàng, đẩy phần chênh sang “lãi” — là khai thiếu giá tính thuế, và dễ lộ khi so với giá bán trả ngay của chính mặt hàng đó ở cùng cửa hàng.
Thời điểm lập hoá đơn và khai: lúc giao hàng
Với bán hàng hoá, thời điểm lập hoá đơn là thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hàng cho người mua, không phân biệt đã thu tiền hay chưa. Khách mang máy giặt về hôm nay thì hoá đơn lập hôm nay, và doanh thu đó đi vào tờ khai của tháng hoặc quý này.
Hệ quả với dòng tiền: nếu cửa hàng khai theo tháng, thuế của hàng giao trong tháng 9 phải nộp chậm nhất ngày 20 tháng 10; khai theo quý thì chậm nhất ngày cuối cùng tháng đầu của quý sau (theo Luật Quản lý thuế, nhắc kiểm tra văn bản mới). Trong khi đó khách mới trả được một hai kỳ góp.
Một cách giảm áp lực hợp lệ là tính trước: mỗi tháng, cộng tổng thuế đầu ra của hàng trả góp đã giao, trừ thuế đầu vào được khấu trừ, rồi so với số tiền dự kiến thu về trước hạn nộp. Thiếu thì chuẩn bị nguồn từ sớm — vay ngắn hạn, giãn nhập hàng, hoặc chuyển bớt đơn sang công ty tài chính — thay vì tới hạn mới xoay.
Cửa hàng lập hoá đơn theo từng kỳ khách trả góp là sai thời điểm, và nếu bị phát hiện sẽ phải khai bổ sung phần doanh thu đã ghi muộn kèm tiền chậm nộp.
Ví dụ số giả định: tự thu góp hay qua công ty tài chính
Giả sử một tháng cửa hàng giao 50 chiếc tủ lạnh trả góp, giá bán trả một lần 20 triệu đồng/chiếc chưa thuế, thuế 10% là 2 triệu, khách trả trước 30% giá có thuế và góp phần còn lại trong 10 tháng.
| Khoản trong tháng giao hàng | Tự thu góp | Qua công ty tài chính |
|---|---|---|
| Doanh thu trên hoá đơn cho khách | 50 × 20 triệu = 1 tỷ | 1 tỷ (hoá đơn vẫn lập cho khách) |
| Thuế GTGT đầu ra phải khai | 100 triệu | 100 triệu |
| Tiền thu về trong tháng | Trả trước 30% × 1,1 tỷ = 330 triệu, cộng kỳ góp đầu nếu có | 330 triệu trả trước + khoảng 770 triệu công ty tài chính giải ngân trong vài ngày |
| Khoản thêm | Lãi trả góp thu dần theo kỳ, cửa hàng hưởng | Hoa hồng công ty tài chính trả cho cửa hàng, hoặc phí cửa hàng trả nếu chương trình lãi 0% |
| Rủi ro khách bỏ ngang | Cửa hàng chịu | Thường do công ty tài chính chịu theo hợp đồng |
| Việc sổ sách | Theo dõi 50 khách × 10 kỳ, nhắc nợ, thu hồi | Đối chiếu tiền giải ngân với hoá đơn, theo dõi hoa hồng hoặc phí |
Với cách tự thu góp, ngày nộp thuế đến trong khi cửa hàng mới thu khoảng một phần ba tiền hàng: 100 triệu thuế đầu ra (trừ phần đầu vào được khấu trừ) phải nộp bằng tiền của chính cửa hàng. Cửa hàng nhỏ bán trả góp nhiều thường vướng đúng chỗ này, rồi nộp chậm và chịu tiền chậm nộp tính theo ngày.
Qua công ty tài chính: hoá đơn cho ai, hoa hồng và phí
Chỗ hay nhầm nhất là xuất hoá đơn cho công ty tài chính vì “họ trả tiền”. Người mua hàng là khách, nên hoá đơn bán hàng lập cho khách; công ty tài chính chỉ cho khách vay và giải ngân thay khách.
- Hoa hồng hoặc tiền hỗ trợ bán hàng công ty tài chính trả cho cửa hàng: là doanh thu dịch vụ của cửa hàng, lập hoá đơn cho công ty tài chính, khai thuế giá trị gia tăng theo thuế suất của dịch vụ.
- Phí cửa hàng trả cho công ty tài chính để khách được hưởng lãi 0%: là chi phí của cửa hàng, cần hoá đơn hoặc chứng từ từ công ty tài chính; cách hạch toán (chi phí bán hàng hay giảm giá) làm theo hợp đồng và hướng dẫn hiện hành, hỏi kế toán trước khi ghi.
- Tiền giải ngân về tài khoản cửa hàng có thể là số đã trừ phí. Đối chiếu từng khoản với hoá đơn bán hàng, đừng ghi doanh thu theo số tiền ròng về tài khoản.
Khách bỏ ngang, cửa hàng thu hồi hàng
Với cách tự thu góp, sẽ có khách ngừng trả sau vài kỳ. Khi cửa hàng nhận lại hàng theo hợp đồng:
- Lập biên bản nhận lại hàng, ghi tình trạng máy.
- Xử lý hoá đơn đã lập theo quy định về hàng bán bị trả lại tại nghị định hoá đơn đang hiệu lực (Nghị định 123/2020/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 70/2025/NĐ-CP; nay có Nghị định 254/2026/NĐ-CP về hoá đơn, chứng từ điện tử — đối chiếu văn bản đang áp dụng).
- Khai điều chỉnh giảm doanh thu và thuế đầu ra ở kỳ phát sinh việc trả lại.
- Hàng nhận về nhập kho như hàng cũ; bán lại thì lập hoá đơn mới theo giá bán lại.
Không nhận lại hàng mà khách cũng không trả thì đó là khoản nợ khó đòi — xử lý theo quy định về dự phòng, xoá nợ khi quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp, không tự ý huỷ hoá đơn đã lập.
Tiền lãi trả góp và thuế thu nhập doanh nghiệp
Khoản lãi cửa hàng tự thu không nằm trong giá tính thuế giá trị gia tăng của hàng hoá, nhưng vẫn là thu nhập của cửa hàng. Khi quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp, lãi trả góp được ghi nhận theo kỳ thu, như doanh thu hoạt động tài chính, theo chuẩn mực và hướng dẫn hiện hành.
Với cách qua công ty tài chính, cửa hàng không có lãi trả góp; thứ còn lại là hoa hồng (thu nhập) hoặc phí (chi phí). Hai cách vì vậy cho ra cơ cấu thu nhập khác nhau dù cùng số tủ lạnh bán ra. Lập bảng như trên với số thật của một tháng cao điểm là cách nhanh nhất để thấy cách nào hợp với quy mô cửa hàng.
Tự kiểm tra ở đâu
- Cổng hoá đơn điện tử: hoá đơn bán hàng lập cho khách trả góp có đúng ngày giao hàng, đúng giá trả một lần; hoá đơn hoa hồng lập cho công ty tài chính; hoá đơn phí nhận từ công ty tài chính.
- Tài khoản thuế điện tử: tờ khai giá trị gia tăng các kỳ, số đã nộp, số còn phải nộp.
- Sao kê ngân hàng: từng khoản giải ngân của công ty tài chính so với danh sách hoá đơn.
- Cơ quan thuế quản lý: hỏi khi chương trình lãi 0% có phí do cửa hàng chịu mà hợp đồng chưa rõ bản chất khoản phí.
Câu hỏi thường gặp
Tiền lãi trả góp có phải ghi lên hoá đơn không?
Hoá đơn bán hàng ghi giá trả một lần và thuế giá trị gia tăng tương ứng. Khoản lãi theo dõi riêng theo hợp đồng trả góp; nếu khách cần chứng từ cho khoản lãi đã trả, cửa hàng cấp chứng từ thu tiền theo hướng dẫn hiện hành.
Khách trả góp 12 tháng thì chia thuế GTGT ra 12 kỳ được không?
Không. Thuế tính trên toàn bộ giá trả một lần và kê khai ở kỳ giao hàng, vì hoá đơn lập tại thời điểm chuyển giao hàng. Chia thuế theo kỳ góp là khai chậm.
Công ty tài chính đòi cửa hàng xuất hoá đơn cho họ thì làm sao?
Hoá đơn bán hàng lập cho người mua là khách. Công ty tài chính chỉ nhận hoá đơn của cửa hàng cho khoản hoa hồng hoặc dịch vụ cửa hàng cung cấp cho họ. Đọc lại hợp đồng hợp tác để xác định đúng từng khoản.
Chương trình trả góp lãi 0% thì giá trên hoá đơn là bao nhiêu?
Vẫn là giá bán trả một lần của hàng. Nếu cửa hàng trả phí cho công ty tài chính để có lãi 0%, phí đó là chi phí của cửa hàng, không được tự ý trừ vào giá trên hoá đơn bán cho khách.
Cửa hàng khai quý có đỡ áp lực dòng tiền không?
Kỳ nộp giãn ra nên có phần đỡ, nhưng số thuế không đổi và dồn lại lớn hơn. Việc chọn kỳ khai tháng hay quý có điều kiện theo quy định, không chọn tuỳ ý chỉ vì dòng tiền.
Bán trả góp cho khách là doanh nghiệp có gì khác?
Nguyên tắc tính thuế giống nhau. Khác ở chỗ khách doanh nghiệp muốn khấu trừ thuế đầu vào với hoá đơn từ 5 triệu đồng trở lên thì cần chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, nên nên thu góp qua chuyển khoản và ghi rõ trong hợp đồng.
